Janneke Jonkman
Janneke Jonkman is schrijfcoach en schrijfdocent bij de schrijftuin.
Zo schrijf je een boek in vijf stappen
Hoe te beginnen als je een boek wilt schrijven? Na ruim vijftien jaar auteursbegeleiding weet De Schrijftuin inmiddels welke stappen je zeker niet mag overslaan. Door jezelf deze 5 vragen te stellen vóór en tijdens het schrijfproces, voorkom je dat je vastloopt én vergroot je de kans op succes.
Ongeveer een miljoen Nederlanders schijnt met schrijven bezig te zijn, en zo’n 300.000 schrijvers in de dop hebben zelfs al een manuscript klaarliggen. Als jij wilt schrijven én de droom heb om je boek uit te geven, is het slim om goed voorbereid aan de slag te gaan zodat jouw manuscript straks opvalt binnen het enorme aanbod. Ook als je alleen voor jezelf schrijft, maar wel de ambitie hebt om hebt om je verhaal helemaal af te ronden, is het belangrijk om een plan te hebben zodat je niet halverwege het proces opgeeft. Hoe beter voorbereid je te werk gaat, hoe meer kans dat je jouw boek af schrijft en mogelijk zelfs een uitgever vindt die jouw boek wil publiceren. De Schrijftuin helpt je op weg met een stappenplan: stel deze 5 vragen aan jezelf vóór en tijdens het schrijfproces en ga vervolgens aan de slag met de antwoorden.
1. WAAROM SCHRIJF JE?
De allereerste vraag die je jezelf wilt stellen is: schrijf ik puur voor mezelf en eventueel een kleine groep dierbaren, of schrijf ik omdat ik een lezerspubliek hoop te bereiken? Wanneer je de wens hebt om door meer dan een handjevol mensen gelezen te worden, gelden er andere regels en adviezen. Schrijf je voor jezelf, dan gaat het vooral om het proces, om hoe jij groeit door het schrijven. Wellicht wil je overzicht scheppen in je levensverhaal of familiegeschiedenis of bepaalde dingen verwerken of achter je laten. In dit geval kun je eigenlijk weinig fout doen. Schrijf je voor een lezerspubliek, dan is het goed om je af te vragen met welk doel je dat doet. Het gaat dan niet meer alleen om jou, je schrijft om de ander te raken of inzicht te geven. Verplaats je dus allereerst in de lezer die straks jouw verhaal zal gaan lezen. Wat maakt jouw verhaal zo universeel dat ook anderen er iets aan hebben of bij voelen?
2. IS MIJN VERHAALIDEE UNIEK?
Bepaal of jouw verhaalidee en/of schrijfstijl uniek zijn. Als je de ambitie hebt je boek uit te geven, dan heb je een uniek verhaalidee nodig en als het even kan ook een eigen ‘stem’. Dat laatste kun je niet forceren, uitgevers prikken moeiteloos door gekunstelde mooischrijverij heen. Voor commerciële (non)fictie en kinder- of jeugdboeken is een eenvoudige, heldere schrijfstijl vaak voldoende – als de plot en premisse (fictie) of opbouw en kernstelling (non-fictie) maar overtuigen. Blink je niet uit in een unieke schrijfstijl, dan is een briljant verhaalidee des te belangrijker. Bepaal vervolgens in welk genre je boek valt. Wees in dat laatste zo specifiek mogelijk: is het het een autobiografie, een roman met autobiografische elementen of toch een autofictie - om maar wat te noemen. Doe onderzoek naar wat er al op de markt is rond jouw thema en binnen jouw genre en bedenk in hoeverre jij daaraan iets toe te voegen hebt. Uitgevers zijn altijd op zoek naar nieuwe invalshoeken, verfrissende uitgangspunten en die nieuwe stem in de literatuur.
3. HOE GA IK TE WERK?
Maak een schrijfplan. Hoe wil jij te werk gaan? Dit is persoonlijk: het hangt af van je persoonlijke voorkeur en omstandigheden. Sommige schrijvers beginnen bij hun thema en personages en zien wel waar die het verhaal doen belanden – dit kán werken, maar brengt wel het risico met zich mee dat je halverwege vastloopt of dat de spanningsboog in het verhaal ontbreekt. De meeste schrijvers denken vooraf ook de plot uit en bepalen in grote lijnen de structuur, opbouw en tijdsspanne waarin het verhaal zich afspeelt. Zegt dit je allemaal nog weinig tot niets, zie dan punt 4. Bedenk verder op welke momenten je zult werken aan je boekidee: kun je bijvoorbeeld één dag per week vrij houden om te schrijven, of drie keer per week een avond? Stel een deadline voor jezelf en maak ruimte vrij, zowel in je agenda als in je huis: een plek waar je rustig kunt werken is een pre.
4: KAN IK DIT ALLEEN?
Een heel belangrijke vraag om jezelf te stellen is of je dit zonder hulp kunt. Denk aan een architect die een huis ontwerpt: die gaat ook niet in zijn eentje te werk, en al helemaal niet zonder degelijke opleiding. Als je een boek wilt schrijven, neem jezelf dan serieus en investeer in een goede schrijfopleiding of schrijfcursus, en neem als het even kan een schrijfcoach in de arm. Een investering misschien, maar wel één die gepaard gaat met een enorme tijdswinst en die de kans op succes vergroot – mits je een goede schrijfcoach hebt. Een schrijfcoach of manuscriptbegeleider kan het meeste voor je betekenen als je al vroeg in het proces je boekidee voorlegt. Een ervaren schrijfcoach heeft niet alleen een ondersteunende rol in het schrijfproces, maar reikt ook suggesties aan om jouw verhaalidee naar een hoger plan te tillen. Dit kan echt het verschil maken tussen een manuscript dat in de la belandt en een boekpublicatie met meerdere herdrukken. Iedere schrijver heeft blinde vlekken: je schrijfcoach herkent die en kan je tijdig bijsturen. Dit kan je maanden nodeloos werk schelen aan hoofdstukken die uiteindelijk in de prullenbak belanden. Als je geluk hebt, heeft jouw schrijfcoach bovendien een netwerk binnen de uitgeverswereld en is je schrijfcoach ook bereid om dat in te zetten als je manuscript klaar is (bij de Schrijftuin is dit standaard inbegrepen bij de VIP coaching). Ook een agent heeft dat netwerk - maar agenten zijn net als uitgevers selectief in het aannemen van auteurs die ze willen vertegenwoordigen. Bovendien sta je aan een agent - áls deze een uitgever voor je vindt - een deel van je royalties af.
5: IS HET KLAAR?
Als je alle bovenstaande stappen volgt, zou je een heel eind moeten komen met je boekidee. Maar met een eerste versie van je manuscript ben je er nog niet. Professionele schrijvers steken minstens zoveel tijd in het schrappen en herschrijven van hun werk als in het schrijven zelf. Gemiddeld herschrijven auteurs hun werk zo’n 3 tot 5 keer, maar er zijn ook schrijvers die wel 10 versies schrijven voor ze tevreden zijn. Zoek kritische meelezers, of liever nog: een professionele manuscriptbegeleider of redacteur die je helpt bij de eerste redactie van je boek voor je het gaat insturen. De lat bij uitgevers en agenten is de laatste jaren steeds hoger komen te liggen: een manuscript moet zo goed als perfect zijn voor ze overwegen om tot boekuitgave over te gaan.
Advies nodig bij jouw boekplan en wil je weten of jij het in je hebt? De Schrijftuin helpt je graag verder. Vraag vrijblijvend een quickscan of kennismakingsgesprek aan.